Jan van Ajk (Jan van Eyck 1390.-1441.) važi za najslavnijeg predstavnika ranog nizozemskog slikarstva. Bio je predvodnik nove epohe renesansne umetnosti u zemljama severno od Alpa. Cenjen je zbog svoje briljantne tehnike i smisla za realizam.

Jan van Ajk je rođen 1390. u Masejku, mestu 25 kilometara severno od Mastrihta. Tačan datum je nepoznat. Malo se zna o njegovom ranom životu. Prvi dokumenti koji govore o njegovom radu potiču iz 1422-1424: radi u Hagu, na dvoru Johana Bavarskog, vojvode Holandije. Posle smrti vojvode, januara 1425, priključuje se svom bratu Hubertu u Flandriji. Hubert van Ajk je takođe bio slikar.

Ulazi u službu kod Filipa Dobrog, vojvode Burgundije, kao slikar i lični sekretar. U jesen 1428, odlazi u ime svog gospodara, da oceni „istinitost lika i karaktera“ princeze Izabele, kćeri kralja Žoaoa I.

Trajno se nastanjuje u Brižu, gde kupuje kuću 1432. Ženi se i dobija dete.

Jan van Ajk je umro 1441. u Brižu, gde je i sahranjen u Crkvi sv. Donatijana.

Značaj slikarstva Jana van Ajka
Jedan od predvodnika Renesanse
Osnivač nizozemske škole slikarstva
Predstava prostora u perspektivi
Umetnik je posmatrač realnog sveta
Potpuno otsustvo uticaja antičkih uzora (za razliku od umetnosti u Italiji tog vremena)
Njegovo slikarstvo karakterišu blistave boje sa izuzetnim kontrastima svetlo-tamno (tzv. kjaroskuro Chiarosuro)
Zajedno sa Rohir van der Vejdenom, razvio realizam u slikarstvu
verno slikanje prirode i čoveka
naglašavanje ljudske individualnosti
detaljno slikanje pejzaža
Slikarstvo Jan van Ajka, Rober Kampena i Rohir van der Vejdena, puno detalja iz realnog života, označava početak nove epohe slikarstva. Iako se najčešće radi o religioznim temama u kojima treba prikazati koncept natprirodne svetosti, njihove predstave unose duhovnost u prizore bliske svakodnevnom životu.

Tehnika uljanog slikarstva
Sa Van Ajkom u tehnici slikarstva počinje svojevrsna revolucija. Pored tradicionalne tempere i fresko tehnike, prvenstveno je koristio uljane boje. Đorđo Vazari je u Van Ajku video pronalazača uljane tehnike, međutim ona je bila poznata i ranije. Jan van Ajk je bio prvi slikar koji je koristio sikativ i razređivače.

Tehnologija:

Stabilni pigmenti boje se rastvore u biljnom ulju
Podloga za slikanje: platno, drvo ili karton
Prvo se na podlogu nanese osnova (vezivo od gipsa i skroba)
Polagano i detaljno slikanje je moguće samo sa bojama koje se sporo suše
Koriste se četke od svinjske dlake, a za finije detalje od stočne
Odgovarajuće razređivanje boja se postiže mešanjem sa lanenim uljem ili terpentinom

Dela
Jan van Ajk je prvenstveno bio slikar religioznih kompozicija i portreta.

Njegovo najpoznatije delo je monumentalni „Gentski oltar“. Na njemu je naslikan prvi prikaz nage ljudske figure u severnoj Evropi posle antičkog doba.

Dela Van Ajka pre 1426. (kada je umro Hubert) ne mogu mu se sa sigurnošću pripisati. Gentski oltar (ili Mistično jagnje) počeo je da slika Hubert, a dovršio Jan, i ne zna se koje je delove naslikao koji od braće.

Izbor važnijih dela
Gentski oltar, oko 1425-1435, Katedrala sv. Bavon, Gent
Madona u crkvi, 1426, Galerija slika, Berlin
Kardinal Nikolo Albergati, oko 1432, Umetničko-istorijski muzej, Beč
Portret mladića (Timotej), 1432, Nacionalna galerija, London
Đovani Arnolfini sa suprugom Đovanom Čenami (ili Supružnici Arnolfini), 1434, Nacionalna galerija, London
Madona kancelara Rolena, oko 1435, Luvr, Pariz
Blagovesti, oko 1435, Muzej Tisen-Bornemica, Madrid
„Luka“ Madona, oko 1435, Umetnički institut, Frankfurt
Portret Boduena de Lanoja, oko 1436-1438, Državni muzej, Berlin
Portret Jan de Leva, 1436, Umetničko-istorijski muzej, Beč
Madona kanonika Van der Pelea, 1436, Muzej lepih umetnosti, Briž
Margareta van Ajk, 1439, Muzej lepih umetnosti, Briž